Phát triển mô hình trồng lúa hữu cơ trên địa bàn xã Vạn Đức

Xã Vạn Đức hiện có khoảng 5,3 ha lúa hữu cơ. Mô hình sản xuất lúa hữu cơ là phương pháp canh tác hiện đại. Khác với cách trồng lúa truyền thống sử dụng nhiều phân bón hoá học và thuốc trừ sâu, sản xuất lúa hữu cơ ưu tiên sử dụng các nguyên liệu tự nhiên như phân chuồng hoai mục, phân xanh và các biện pháp sinh học để chăm sóc cây lúa. Trong mô hình này, người nông dân không dùng thuốc bảo vệ thực vật hoá học mà thay thế bằng các biện pháp tự nhiên như nuôi thiên địch (cá, vịt) sử sụng chế phẩm sinh học hoặc trồng xen canh để hạn chế sâu bệnh. Đồng thời, đất trồng được cải tạo thường xuyên để tăng độ màu mỡ, giúp cây lúa phát triển khoẻ mạnh một cách tự nhiên.

Kỹ thuật canh tác lúa hữu cơ như sau: Về làm đất, cày sớm vùi gốc rạ, kết hợp bón vôi để gốc rạ hoai mục, tiêu diệt cỏ dại và hạn chế sâu bệnh, cày 2 lần, bừa sạch cỏ, nhuyễn bùn sau đó san phẳng mặt ruộng và tạo rãnh thoát nước khoảng 1,5m- 2m theo độ dốc của đám ruộng. Về thời vụ, đối với vụ Đông xuân thường gieo sạ tập trung từ ngày 15/12 đến ngày 25/12 để lúa trỗ tập trung vào đầu tháng 3, còn vụ Hè thu gieo sạ tập trung từ ngày 10/5 đến ngày 25/5 để lúa trỗ tập trung vào cuối tháng 8. Về cơ cấu giống, giống chủ lực cho lúa hữu cơ này là sử dụng giống DV 108, khang dân đột biến, VNR20, đài thơ 8, ĐB6. Giống chất lượng: Hương thơm số 1, hương châu 6, hương xuân, TBR97, VN121. Về lượng giống và kỹ thuật gieo sạ, sử dụng khoảng 50-80 ký/ha (tuỳ theo giống), có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với điều kiện canh tác của địa phương, thị trường và nhu cầu người tiêu dùng. Về ngâm ủ hạt giống, hạt giống được xử lý theo phương pháp 3 lạnh 2 sôi (54⁰C) trong thời gian 15-20 phút, loại bỏ lép lửng rửa sạch, sau đó ngâm tiếp trong nước sạch. Thời gian ngâm 24-30 giờ, 5-6 giờ thay nước 1 lần sau đó vớt ra rửa sạch, ủ trong 24-30 giờ ở nhiệt độ khoảng 30-35⁰C, khi chiều dài rễ dài bằng 2/3 chiều dài hạt thóc thì mang ra gieo sạ. Đối với sạ hàng hoặc sạ cụm chỉ cần ủ khi mầm nứt nanh (mép sáo) thì đem gieo. Về kỹ thuật bón phân, lượng phân cho 1 ha bao gồm vôi: 400 kg/ha (tương ứng 20 kg/sào), phân lân nung chảy 300 kg tương ứng 15 kg/sào), phân chuồng hoại mục 10 tấn hoặc phân hữu cơ vi sinh 01 tấn (tương ứng 50kg/sào), phân hữu cơ sinh học 2 tấn (tương ứng 100 kg/sào), khi sử dụng nguồn phân hữu cơ tự nhiên, ưu điểm là nâng cao độ phì cho đất, làm đất tơi xốp, các hydrat cabon phân giải chậm thành mùn, axit hữu cơ, các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây, tạo đất xốp, rễ phát triển, giảm sâu bệnh hại, phân hữu cơ còn giúp các bộ phận như cành, lá, cây cứng cáp hơn, lá dày, khả năng thích ứng điều kiện bất lợi tốt hơn, ít sâu bệnh, về nhược điểm, trong phân hữu cơ thường nhả chất dinh dưỡng tương đối chậm rãi, phải ủ kỹ thì cây trồng mới hấp thụ tốt và đạt hiệu quả cao. Về làm cỏ và tỉa dặm, việc kiểm soát cỏ dại dựa trên các biện pháp canh tác như: cày sâu, bừa nhuyễn, làm đất bằng phẳng, duy trì mực nước trong ruộng lúa, để kiểm soát cỏ dại kết hợp làm cỏ bằng tay để diệt cỏ. Quản lý cỏ dại bằng cách sử dụng dụng cụ sạ hàng để dễ dàng làm cỏ bằng tay hoặc cơ giới hóa. Dùng thuốc trừ cỏ sinh học như dấm sinh học (acetic acid), dung dịch muối khoáng thiên nhiên, Green Match, Bio- HerBicicd, chế phẩm từ tinh dầu (cam,quế, chanh), sau đó tiến hành tỉa, dặm ngay sau khi bón phân thúc lần 1 (sau sạ 15 – 17 ngày), nếu diện tích lúa dặm lại tập trung từng mảng lớn trên ruộng, bón thêm phân đạm cá để tăng độ đồng đều trên ruộng, giúp lúa ra rễ nhiều, đẻ nhánh tập trung. Về chế độ điều tiết nước, duy trì đủ ẩm cho đất ở tất các các giai đoạn của cây lúa từ khi gieo đến chín. Sau sạ 4 ngày, sang ngày thứ 5 đưa nước vào ruộng 1-3 cm để hạn chế cỏ dại. Khi bón phân thúc, đưa nước vào ruộng 3 – 5cm phân tan đều và dễ hấp thu vào đất. Kết thúc đẻ nhánh đến làm đòng ( 5-7 cm), từ trỗ bông phơi màu đến chín sữa (5-7 cm), từ chín sáp đến thu hoạch rút kiệt nước ruộng. Về quản lý dịch hại và phòng trừ sâu bệnh, không sử dụng thuốc BVTV hóa học cho sâu ăn lá, rầy, đục thân, ... giai đoạn từ sau gieo đến đứng cái. Trường hợp đặc biệt cần phun, phải có hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật BVTV. Các giai đoạn sau, chỉ sử dụng thuốc khi mật độ sâu cao có khả năng gây ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất lúa, chỉ sử dụng thuốc trừ sâu sinh học khi cần thiết nhưng có chọn lọc và đúng liều lượng. Về thu hoạch thì khi lúa chín 85% tiến hành thu hoạch lúc nắng ráo. Gặt xong tuốt, phơi khô ở độ ẩm còn dưới 13,5%.

Mô hình trồng lúa hữu cơ mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Giúp bảo vệ môi trường, giảm ô nhiễm đất và nguồn nước; gạo hữu cơ có chất lượng cao, giá trị kinh tế cao, nâng cao thu nhập cho người nông dân. Tuy nhiên, mô hình này cũng gặp một số khó khăn như chi phí đầu tư ban đầu cao, năng suất có thể thấp hơn trong thời gian đầu. Dù vậy, với sự hỗ trợ của khoa học và chính sách phù hợp, sản xuất lúa hữu cơ đang ngày càng được nhân rộng và trở thành xu hướng tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại./. 

Người viết: Nguyễn Thị Bích Phượng - Thống kê viên, Thống kê cơ sở Hoài Ân.